Blog

“DAARNA PLOEGT DE BOER WEER VOORT” Als je in de late zomer langs de watermolens van Zwalm slentert, moet je vooral niet schrikken als je Zorro plots aan de einder ziet galopperen of een volledige villa door een oude scheldearm ziet opgeslokt worden. Wandel gewoon nog een beetje verder en je zal beslist nog oog in oog komen te staan met een aantal kunstwerken van Kunst&Zwalm. Het tweejaarlijkse project vindt dit jaar plaats van 27 augustus tot 11 september. Kunst&Zwalm is meer dan een aantal kunstwerken in de natuur. Het is een gedurfd experiment waarbij kunstenaars het landschap en de eigendommen van de inwoners gedurende enkele weken een nieuwe functie geven. De rode draad is de beleving van het idyllische landschap van de Zwalmstreek. De site van het Provinciaal Natuureducatief Centrum De Kaaihoeve fungeert als uitgangsbasis voor een wandel en fietsparcours van 12 kilometer. “We maken geen selectie van kunstwerken, maar van makers die zich open willen stellen voor het landschap en zijn bewoners”, legt Patrick Merckaert van Kunst&Zwalm uit. “Kunstenaars komen ongeveer een jaar voor het project van start gaat op prospectie en kiezen een plek waar ze hun werk zullen creëren. We verkennen de streek dan met de fiets. Achteraf is het aan ons om de eigenaars van de terreinen en de gebouwen die ze hebben uitgekozen te contacteren. Voor 2011 hebben we hen losgelaten op de streek rond Dikkele.” Infiltratie Het contact tussen de kunstenaars en de bewoners is een van de belangrijkste aspecten van dit initiatief. “Als we hier zomaar kunstwerken zouden neerpoten, dan zouden we de mensen eerder afschrikken dan betrekken. Onze manier van werken laat de inwoners van Zwalm bijna organisch participeren. Tijdens de opbouw komen de buren kijken en groeit er een wederzijds respect tussen mensen die anders nooit met elkaar in contact zouden komen.” “Wij zijn in Zwalm intussen al overal geïnfiltreerd”, zegt Patrick lachend. “In de beginjaren deden we dat door onze tenten op te slaan in het dorpscafé, want daar kwam iedereen toch over de vloer. Maar sinds dat gesloten is, is infiltratie in het verenigingsleven het enige alternatief. Het gebeurt zelden dat mensen weigeren om hun eigendom open te stellen.” Soms nodigen de kunstenaars de inwoners uit om deel te nemen aan hun artistieke creatie. “Kunstenaar Ante Timmermans bijvoorbeeld verbleef tijdens de editie van 2007 zeven dagen bij mensen uit de streek en maakte op het einde van elke dag ter plaatse een muurtekening. Pascale Martine Tayou liet bewoners de mutsen uit zijn geboortestreek in Kameroen opzetten, fotografeerde hen en hing die foto’s op posterformaat aan gevels en omheiningen in de streek. Dergelijke verhalen betrekken de mensen. Bovendien werkt het veel comfortabeler als je kan rekenen op goodwill van de mensen. Landbouwers moeten bijvoorbeeld bereid zijn een stuk van hun landbouwgrond of gebouwen ter beschikking te stellen. Beatrijs Albers en Reggie Timmermans hebben in de editie 2005 een werk gemaakt waarbij een voetbalveld in een bos werd geplaatst. Dat vraagt heel wat voorbereidend werk: grote opkuis, maaien van het gras… Zoiets lukt alleen als de buurt en de betrokkenen je project genegen zijn.” Outsiders Kunst&Zwalm maakt deel uit van een Europees project dat behalve in Zwalm ook kunstenaars aan het werk zet in Zuid-Engeland en Noord-Frankrijk. “In 2011 zullen er zes Vlaamse, drie Engelse en drie Franse kunstenaars tentoonstellen”, aldus Merckaert. “We proberen telkens op zoek te gaan naar manieren om uit te breken. Dit jaar focussen we onder meer ook op de outsiderkunst van de 77-jarige Sylvain Cosijns. Hij heeft een verstandelijke beperking maar zijn werk is zodanig fascinerend dat het permanent te zien is in het Ghislainmuseum in Gent en Art en Marche in Brussel. Met Art in the Dark zullen bezoekers ook kunnen kennismaken met de manier waarop blinden omgaan met kunst.” De tentoonstelling duurt drie weken en verdwijnt dan weer geruisloos. “Sommigen vinden dat jammer,” zegt Patrick, “maar het maakt deel uit van het concept. We willen geen littekens achterlaten in het landschap. We komen en gaan. De kunstenaars mogen even gebruik maken van het land maar moeten dan weer weg omdat het gewone leven zijn gang moet kunnen gaan. De boer moet weer kunnen ploegen. Die noodzaak maakt het ook zo spannend en het verstevigt de band met het landschap nog. Het geeft het project zijn grote aantrekkingskracht.” De ideale manier om het parcours van Kunst&Zwalm af te leggen is per fiets. Je trekt niet simpelweg van plek a naar plek b, maar het onderweg zijn zelf, de gewaarwording van het landschap en de gesprekken onderweg, vormen een belangrijke meerwaarde. www.kunst-en-zwalm.be