Blog

De Ronsenaars zouden de laatsten moeten zijn om met ,,zotten’’ te worden aangesproken, ware het niet dat een kleine disfunctie in de beschermingskrans van hun patroonheilige daar anders over heeft beslist. Sint-Hermes, die hier al eeuwen letterlijk en figuurlijk op handen wordt gedragen, geneest immers alleen de geesteszieken van buiten de stad et laisse les Renaisiens comme ils sont. Of niet?

Toen devote monniken in 860 een paar vingerkootjes van de Heilige Hermes vanuit Aken naar Ronse overbrachten, wisten ze amper wat ze daarmee in de vergeten plooi tussen de heuvels zouden teweegbrengen. Het cadeautje van keizer Lodewijk II had, vooraleer het in onze contreien aankwam, al een flinke reis door Europa afgelegd. Overal waren de kostbare relieken vereerd tegen krankzinnigheid.

Het is gissen waar Hermes zijn reputatie vandaan haalde. Bij gebrek aan een duidelijk curriculum vitae van de man gingen de vroegchristelijke gelovigen er wellicht vanuit dat een Romeinse martelaar geen grotere vijand kon bestrijden dan de duivel. ,,En wat waren geesteszieken anders dan afvallige gelovigen die ten prooi waren gevallen aan de fratsen van satan?’’ zegt museumverantwoordelijke en amateurhistoricus Guy De Vos. ,,Als een Superman avant la lettre sloeg Hermes beëlzebub in de kettingen en sleurde hij hem achter zijn vurig ros weg uit de gevarenzone. Althans, dat valt af te leiden uit de afbeeldingen die onder meer nog in de Ronsese Sint-Hermeskerk terug te vinden zijn.’’

Duiveluitdrijvingen

,,In de Middeleeuwen waren er in Vlaanderen twee centra waar geesteszieken met de hulp van heiligen of hagiotherapie werden geholpen’’, weet De Vos. ,,Geel, waar de heilige Dympna werd aanroepen, en Ronse. Dat bracht een behoorlijke begankenis met zich mee. In Ronse blijkt dat onder meer uit de bouw van de crypte, die in 1089 werd ingewijd en zeer goed bewaard is. Een investering van die omvang kan alleen gerechtvaardigd worden door de grote toestroom van bedevaarders. Er gebeurden hier dan ook regelrechte duiveluitdrijvingen. ‘Zotten’ die zich op deze heilige plaats niet meer wisten te gedragen, werden tegenover het altaar van Sint-Hermes aan haken geklonken. Ze zitten nog steeds in die muur. Dat de faam van het bedevaartsoord de regio oversteeg blijkt bovendien uit de geste van een Franse koning, die zijn beeltenis naar Ronse liet overbrengen om te laten belezen.’’

Er was weliswaar een klein probleempje. Opdat de aanroeping van de heilige enig effect zou hebben, was het volgens de wetten van de bedevaart noodzakelijk dat de bedevaarders vooraf een zware tocht aflegden. Maar hoe zat dat dan met de Ronsenaars zelf? Hadden die dan geen recht op bescherming van hun eigen patroon?

De Fiertel

,,Saint Hermès guérit les fous des environs, mais laisse les Renaisiens comme ils sont.’’ Ingeweken Kluisbergenaar en deken E.H. Michel T’Joen dreunt de woorden af als een herinnering aan de erfzonde. Elke ware Ronsenaar kent het beroemde zinnetje waarmee heel het probleem geschetst wordt. ,,De Kerk vond uiteraard een oplossing’’, lacht T’Joen. ,,In de vorm van de ommegang. Inwoners van een heilige plek konden op die manier een tocht ondernemen rond hun eigen sanctuarium en zich op die manier toch beroepen op de hulp van hun patroon. Het jaar nadat de crypte werd ingewijd, werden de relieken voor het eerst meegedragen in een 32,6. km lange cirkel rond de stad. De afstand werd recent herberekend en blijkt nu plots nog zwaarder: 34,7. km. Mét een loodzwaar schrijn op de schouders. Gekkenwerk.’’

De Fiertel, op de zondag na Pinksteren, is nog steeds de hoogdag voor de stad. Ronsenaars die al jaren hun geluk elders zijn gaan zoeken, zijn op Drievuldigheidsdag stipt op de afspraak. De meningen blijven ondertussen verdeeld over de invloed van Hermes op de geestelijke gezondheid van de inwoners. De Ronsenaar ligt er weliswaar niet wakker van. Hij is zot van Ronse en vreest de dag dat hij door ziekte of ouderdom verstek moet geven op de Fiertel.

Bonmoh lopen

Voormalig stadsbeiaardier Ephrem Delmotte combineerde na de Tweede Wereldoorlog de reputatie van de Ronsenaars met hun voorliefde om carnaval en ‘zotte maandag’ te vieren. ,,In 1949 groepeerde hij de gemaskerde en verklede Ronsenaars, die op de maandag na Driekoningen van café naar café trokken, en liet voor het eerst een echte carnavalsstoet uitrukken’’, vertelt Guy De Vos, in zijn vrije tijd ook voorzitter van de Raad der Bommels. ,,De stoet werd een feest en het feest werd een feestweekend, onmiddellijk na nieuwjaar. Sindsdien hebben de Ronsenaars een nieuwe vorm gevonden om uiting te geven aan hun zotheid en lopen ze drie dagen lang bonmoh. Waar het woord vandaan komt is onduidelijk. Ephrem vond het al terug in het Zuid-Oostvlaandersch idioticon van Isidoor Teirlinck, dat in 1908 werd uitgegeven. Daar staat ‘Bonmoh lopen’ omschreven als ‘gemaskerd rondlopen, aldus te Ronse’.’’

Waanzinnig

Onder impuls van Delmotte eisten de bonmohs de voorbije decennia een prominente plaats op in het straatbeeld. In 1959 werd voor het tienjarig bestaan van de Bommelstoet een standbeeld van een nar op een klok onthuld. ‘De zot van Ronse’ zorgde meteen al voor narigheid want Ephrem en het stadsbestuur raakten het niet eens over de standplaats. Uiteindelijk haalde Delmotte zijn slag thuis en kwamen reizigers die het station verlieten voortaan oog in oog te staan met de ware aard van de Ronsenaar.

In 1992 kwam er nog een monument bij: de ‘Zottenmuur’, op de hoek van de Oude Vesten en de Elzelestraat. Onder de bas-reliëfs van gemaskerde figuren van kunstenaar Jacques Vandewattyne prijkt de lange lijst Bommelkoningen en -koninginnen. Daarvoor, op een sokkel, ter eeuwigdurende bewondering, de buste van de in 1997 overleden stichter Ephrem Delmotte. Wie op een knop duwt, krijgt een fragment te horen van zijn Bommellied. Wereldberoemd in de taalgrensstad vanwege zijn tweetaligheid.

Een paar jaar geleden dacht ook graficus/initiatiefnemer/manager Willy Deventer nog wat garen te kunnen spinnen van de zotheid van zijn stadsgenoten. Hij spaarde kosten noch moeite om het stadsbestuur te overtuigen fors te investeren om van Ronse behalve een Hermesstad ook een duivelsstad te maken. Er moest een themapark komen met een duivelstoren, duivelsbier, duivelsfeesten en Duyvisnootjes. Doch het stadsbestuur gaf niet thuis.

Waarmee bewezen is wat moest bewezen worden: Sint-Hermes beschermt wel degelijk zijn eigen stad tegen de waanzin.

Mis geen letter van Schrijfbedrijf KLA-4 dankzij Facebook en Twitter.